تاریخ علم حقوق (7): قوانین شهر باستانی گورتون
گروتون، واقع در نزدیکی شهر هراکلیون کنونی، یکی از قدرتمندترین شهرهای جزیرهی کرت در دوران پیش از فتحش توسط لشکر روم در سال ۶۷ پیش از میلاد بود. در دههی ۱۸۵۰ میلادی باستانشناسانی که در آنجا مشغول کار بودند درون و پیرامون یک نهر چندین قالب آهکی را یافتند. حکاکی سبک دوریک روی قالبها که تاریخهایی میان ۴۸۰ تا ۴۶۰ پیش از میلاد را نشان میداد، حاوی فهرستی از قوانین بود که امروزه به «قانوننامهی گورتون» مشهور شده است. کل قانوننامه، که تقریبا یک متن ۶۰۰ سطری را شامل میشد، روی دوازده ستون بزرگ یک دیوار مدوّر نقش بسته بود. این دیوار متعلق به مکانی بود که تصور میشود یک محکمه بوده است.
مجموعه قوانین گروتون قوانین قدیمی، جدید و اصلاحشده را شامل میشد. قوانین گروتون بر سازگاری قوانین در گذر زمان تأکید داشت و در وهلهی اول با قوانین ناظر بر خانواده سروکار داشت. موضوعات اصلی قوانین گروتون عبارت بودند از: ازدواج؛ حقوق مالکیت، از جمله حقوق یک زن مطلقه و بیع اموال متعلق به خانواده؛ فرزندان حاصل از ازدواجهای آمیخته (که در آن زوجین به لحاظ نژاد یا دین ناهمسان بودند)؛ حضانت فرزندان؛ ارث از طریق توالی نسلها (ولو نه از طریق وصیت)؛ تجاوز، خیانت در پیمان زناشویی، زنای محصنه؛ مالکیت بردگان و ازدواج بردگان؛ و ازدواج و میراث وارثان (بهویژه زنانی که تنها وارث یک مرد متوفی بودند).
قوانین گروتون، نظیر قوانین حمورابی که قدمتش یک هزار سال بیشتر بود، سه طبقهی اجتماعی را متمایز میکرد: شهروندان آزاد، اشخاص محروم (بردگان آزادشده و دیگرانی که فاقد حقوق سیاسی بودند) و بردگان. جریمهها حسب طبقه متغیر بود و بردگان کمترین جریمهها را میپرداختند. الزامات ارائهی شواهد نیز به تناسب طبقه تفاوت داشت: یک فرد آزاد را چهار شاهد باید تأیید میکرد، فرد محروم فقط به دو شاهد نیاز داشت و یک برده فقط به شهادت اربابش و یک فرد دیگر نیاز داشت. این مجموعه قوانین حسب جنسیت و سن نیز تمایزاتی قائل بود: مردان به رشدیافته، رشدنیافته و «جوان» تقسیم میشدند، درحالیکه زنان فقط به رشدیافته و رشدنیافته تقسیم میشدند. مرز مرحلهی رشدیافتگی هم برای مردان و هم برای زنان بلوغ بود. مردان «جوان» میان سن ۱۷ تا ۲۰ سالگی حق ورود به ورزشگاههای عمومی را کسب میکردند. رونالد ویلت، محقق مطالعات مربوط به جزیرهی کرت، این قوانین را «از حیث عظمت، دقت و نظمبخشی به جنبههای مختلف حیات اجتماعی در پناه قانون» قوانینی بینظیر و یگانه خوانده است.
ترجمه از
Roffer, H. Micheal, The Law Book: from Hammurabi to the International Criminal Court, 250 Milestones in the History of Law, Sterling New York, 2015.
کلمات کلیدی: تاریخ حقوق، جزیره کرت، شهر گورتون
